Akıllı Toz ve Adli Bilimlerin Yeni Eşiği

Adli Bilimciler Derneği Başkanı Prof.Dr.İ.Hamit Hancı ve Adli Bilimciler Derneği Adli Yöneylem Komisyonu Başkanı
Dr.Av. Alp Aslan, ‘Akıllı Toz ve Adli Bilimleri Yeni Eşiği’ konulu bir açıklama yaptı.
Yazıda şu ifadelere yer verildi, “Bir gün suç mahalline giden olay yeri ekibinin yanında klasik çantalar değil, avuç içinde taşınabilen milyonlarca mikro sensör olduğunu düşünün. Olay Yeri İnceleme ekibinin alet çantasındaki yeni gözle görünmeyen, toz zerresi büyüklüğünde cihazlar. Ekip bu tozu olay yerine dağıtıyor ve her biri sıcaklığı, titreşimi, kimyasal izleri, hatta havadaki uçucu bileşikleri kaydediyor. Bu teknoloji bilim kurgu değil. Adı: Akıllı toz (smart dust). Akıllı toz, milimetrenin çok altında boyutlara sahip mikro-elektromekanik sensörlerden oluşan dağıtık bir ağ sistemidir. Her “toz” parçası bir sensör, bir mikroişlemci ve bir iletişim modülü taşıyabilmektedir. Bunlar çevresini algılayabilmekte, veriyi işlemekte ve kablosuz olarak aktarabilmektedir. Endüstriyel izleme, askeri uygulamalar ve çevresel ölçümler için geliştirilen bu teknoloji, şimdi adli bilimler açısından yeni bir eşik anlamına gelmektedir.

Olay Yerinde Sessiz Devrim​

Adli bilimlerin temel sorusu basittir: Ne oldu, ne zaman oldu ve kim yaptı? Ancak olay yerleri her zaman “konuşkan” değildir. Kan lekesi kurur, kimyasal izler dağılır, sıcaklık değişir, ortam dinamikleri kaybolur. Delil, çoğu zaman statik bir fotoğrafa dönüşür. Akıllı toz ise statik değil, dinamik delil üretme potansiyeli taşır. Bir cinayet mahallinde ortama dağıtılan sensörler, havadaki kimyasal değişimi saatler boyunca kaydedebilir. Patlayıcı bir düzeneğin bulunduğu alanda mikro sensörler, gaz sızıntısının yönünü ve yoğunluğunu haritalayabilir. Kapalı bir mekânda ölüm sonrası süreçteki sıcaklık ve nem değişimleri sürekli ölçülerek ölüm zamanının hesaplanmasında daha hassas modeller kurulabilir. Bu, adli bilimin “sonradan inceleyen” karakterinden “anlık izleyen” karaktere evrilmesi demektir.

Delilin Geleceği: Mikro-Çevresel Veri​

Bugün olay yeri incelemesi parmak izi, DNA, lif, kan izi paterni gibi fiziksel bulgulara dayanır. Oysa akıllı toz, mikro-çevresel veri üretebilir. Yani sadece “ne var?” sorusuna değil, “ne değişti?” sorusuna cevap verir.
Örneğin: Bir yangın mahallinde ısı dağılımının zamansal seyri, Bir kimyasal saldırı şüphesinde havadaki bileşik yoğunluğu, Kapalı bir ortamda gaz yayılımının yönü, Patlama sonrası partikül hareketliliği, Bunların tamamı dağıtık sensör ağıyla modellenebilir. Bu durum, özellikle adli yöneylem araştırması ve suç haritalama alanında çalışanlar için yeni veri katmanları anlamına gelir. Artık yalnızca mekânsal değil, mikro-zamansal analiz de mümkün hale gelebilmektedir.

Ancak Bir Soru: Delil için mi yoksa Gözetim için mi?​

Her yeni teknoloji gibi akıllı toz da çift yönlüdür. Görünmez olması en büyük avantajı olduğu kadar en büyük riskidir. Eğer bir teknoloji fark edilmeden veri toplayabiliyorsa, bu durum mahremiyet hukukunu doğrudan ilgilendirir: Bir alana dağıtılan mikro sensörler kim tarafından kontrol edilecek? Veriler kimde saklanacak? Yargısal denetim nasıl sağlanacak? Delilin hukuka uygunluğu nasıl tartışılacak? Adli bilimler açısından mesele sadece teknik kapasite değildir. Delilin meşruiyetidir. Hukuka aykırı toplanmış veri, teknik olarak kusursuz olsa bile yargısal değer taşımaz. Bu nedenle akıllı toz teknolojisinin adli kullanımı, açık yasal çerçeve, şeffaflık ve denetlenebilirlik gerektirir.

Adli Bilimlerde Paradigma Değişimi​

Belki de asıl mesele şudur: Akıllı toz, adli bilimi “geriye dönük rekontrüksiyon” disiplininden “sürekli çevresel kayıt” disiplinine dönüştürebilir. Bu, suç sonrası müdahale modelinden, risk öncesi izleme modeline geçiş anlamına gelir. Tehlikeli kimyasal yayılımı erken tespit edilebilir. Patlayıcı düzenekler ortam değişimlerinden önceden fark edilebilir. Kritik alanlarda mikro sensör ağları caydırıcı rol oynayabilir. Ancak burada ince bir çizgi vardır: Güvenlik ile Hak ve Özgürlük arasındaki ince çizgi. Sonuç Yerine Akıllı toz, belki de geleceğin en küçük ama en etkili tanığıdır. Gözle görülmez, ses çıkarmaz, fakat çevresel gerçeği kaydeder. Adli bilimler için bu teknoloji daha hassas zaman analizi, daha güçlü olay yeri modellemesi ve daha bütüncül veri anlamına gelir. Ancak aynı zamanda hukuk, etik ve insan hakları bakımından yeni tartışma alanları doğurabilir. Artık gözle görünmeyen tanıklar çağındayız. Soru şu: Onları nasıl kullanacağız? (BSHA – Bilim ve Sağlık Haber Ajansı)

Haber paylaşımı için teşekkürler.